Fraai bewerkte Goudse kleipijpen uit de 18e eeuw


De vier gecomitteerden van de Staten Generaal

leden-statengeneraal_013-30-1.jpg

Rondom de pijpenkop staat staat de tekst:
DE GECOMI : IN DE STAT . GENERAAL

Een uiterst fraaie vierkante 18e eeuwse kleipijp met de voorstelling van vier leden van de Staten Generaal houdt me al jaren bezig vanuit de vraag welke personen er nu precies staan afgebeeld op de pijpenkop. Helaas weten we het nog steeds niet. Wat we inmiddels wel weten is dat deze kleipijp een Gouds product is, vervaardigd door Willem Brammert Sr. met als hielmerk de gekroonde 7. Een aantal jaren geleden had ik het geluk om in Gouda een kleine stortplaats te vinden van deze kleipijp. Met daarin inderdaad verschillende  Staten Generaal pijpenkoppen, allemaal met het hielmerk de gekroonde 7, Daartussen zat ook nog eenzelfde exemplaar(uit exact dezelfde pijpenmal), die het hielmerk ruiter te paard droeg. Willem Brammert Sr. zette tussen 1730-1782 de merken de gekroonde 7 en de vijf schijven, maar niet het het merk ruiter te paard. Dat is vreemd, dus uitgezocht welke pijpenmaker in dezelfde periode dit merk wel bezat. In aanmerking komen meerdere Goudse pijpenmakers, die genoemd merk in ongeveer dezelfde periode hebben gezet. Brammert Sr heeft het merk ruiter te paard volgens de boeken in ieder geval niet in zijn bezit gehad. Toch kan  worden gesteld, dat het genoemde merk ruiter te paard door deze pijpenmaker op de kleipijp geplaatst moet zijn. Misschien was dat wel in opdracht van een andere pijpenmaker, maar zeker is dit niet.

leden-statengeneraal_007-20.jpg
leden-statengeneraal_008-20.jpg
leden-statengeneraal_009-20.jpg

Op de vierkante pijpenkop staan vier verschillende personen afgebeeld.

leden-statengeneraal_010-20.jpg
leden-statengeneraal_011-20.jpg

Hielmerk de gekoonde 7

leden-statengeneraal_012-20.jpg

Hielmerk ruiter te paard



Germania Pax op Goudse kleipijpen en de Duitse oorlog van 1756-1763

Duitsland begon in het jaar 1756 een uitputtende oorlog en die duurde zeven jaren. In 1763 werd de vrede getekend en speciaal voor die gelegenheid (Vrede van Hubertusburg)  bracht een Goudse pijpenmaker een kleipijp uit. Overigens werden er voor die gelegenheid ook nog andere kleipijpen vervaardigd zoals die met de tekst FRIDRICH MAGNUS, een pijp ter ere van  Frederik de Grote (1712-1786), die vanaf 1740 koning van Pruisen was . Deze Frederik was ook in Holland populair en men noemde hem hier "der alte Fritz". Cees Faas heeft hier al eerder een leuk verhaaltje over geschreven wat te vinden is op de site van de Pijpelogische Kring Nederland.


germaniapax-009-15.jpg
germaniapax-010-15.jpg

18e eeuwse en 19e eeuwse Goudse pijpenkop. Het gaat om precies dezelfde mal maar de kleipijp is met 100 jaar verschil door twee verschillende Goudse pijpenmakers  uitgebracht. Aan de ene kant een enkele adelaar en aan de andere kant een dubbele adelaar. Op een lint de tekst Germaniae Pax. Verder wordt een overwinningskrans vastgehouden en staat een zon afgebeeld.


                                  De Zevenjarige Oorlog
Gedurende de Zevenjarige Oorlog (1756- 1763) vonden in Duitsland talloze veldslagen plaats, met name tussen Pruisen en Oostenrijk. Aanleiding tot deze oorlog vormde de Pruisische inval in Saksen (1756), terwijl Frederik de Grote min of meer gelijktijdig Silezië was binnengevallen wat tot Oostenrijk behoorde. Een dochter van de Saksische keurvorst was getrouwd met de dauphin (troonopvolger) van Frankrijk. Frankrijk steunde dus Oostenrijk, evenals Rusland (Elisabeth). Engeland steunde Frederik II met een oorlogssubsidie. In 1757 behaalde Frederik II overwinningen op de Fransen en de Oostenrijkers, in 1758 op de Russen. Toch verloor hij ook wel eens een veldslag. Nabij Torgau versloeg Frederik II in 1760 opnieuw de Oostenrijkers, zelf verloor hij daarbij 17.000 man. Aan Oostenrijkse zijde sneuvelden 15.000 soldaten. Rusland koos in 1762 onder Peter III de kant van Pruisen. Engeland en Frankrijk sloten onderling vrede, en Frederik de Grote bracht zijn leger weer  naar een sterkte van 100.000 soldaten. Uiteindelijk  werd in 1763 op het Saksische jachtslot Hubertusburg vrede gesloten tussen Pruisen, Oostenrijk en Saksen. Die was overigens uiterst ongunstig voor Maria Theresia, aartshertogin van Oostenrijk, koningin van Hongarije en Bohemen (1740-1780) en  Duits keizerin van Sachsen(1745-1765). Silezië werd n.l. aan Frederik de Grote toegekend.


germaniapax1-_005-20.jpg
germaniapax-006-20.jpg
germaniapax7--FM25okt07_013-20.jpg

Herdenkingspijp uitgebracht in 1756 door de Goudse pijpenmaker Jan Pieterse Versluijs. Hielmerk Lam onder de boom. Op de hiel het bijmerk Stadswapen van Gouda. Deze kleipijp heeft een uiterst interessante geschiedenis want 100 jaar later na de productiedatum duikt de kleipijp weer op maar nu vervaardigd door P.J. van der Want. Dit bedrijf heeft de mal blijkbaar opgekocht van Versluijs en men heeft de pijp opnieuw in productie gebracht, vrijwel ongewijzigd van voorstelling. Onderstaand de 19e eeuwse pijpenkop. Bodemvondst polder Bloemendaal bij Waddinxveen.


germaniapax-008-20.jpg
germaniapax-007-20.jpg

In de 2e helft van de 19e eeuw is de Germanicae Pax pijp opnieuw geproduceerd uit de originele pijpenmal van Versluijs. En wel door het Goudse pijpenbedrijf van P.J. van der Want. De mal is door een graveur wel iets aangepast vanwege slijtage (men noemde dit ophalen van een mal). Kleine veranderingen o.a. van de zonnestralen en de hand die een krans vasthoudt  tonen dit duidelijk aan.  Ook het bijmerk het stadswapen van Gouda is iets aangepast. Bodemvondst Polder Achterwillens Gouda.



Zeskantige Goudse 18e eeuwse pijpenkop met de voorstelling van soldaten 

De hond uitlaten en dan een pijpenkop zien liggen boven op een molshoop is wat je in Gouda zo maar kan overkomen. Meestal gaat het om  kopjes die niet bewerkt zijn, met alleen een hielmerkje, waaraan je kunt zien wie de maker ervan is geweest. Maar soms met fraaie bewerkingen op de pijp, en dat was met dit exemplaar ook het geval. Deze pijpenkop is wel heel fraai  bewerkt met aan zes kanten voorstellingen van soldaten. Zo vind je ze niet elke dag, en speciaal voor de verzamelaars van kleipijpen, ook niet in Gouda dus.

soldaatzeskant1-pijp10a-40.jpg
soldaatzeskant2-pijp10b-40.jpg
soldaatzeskant3-pijp10c-40.jpg
soldaatzeskant4-pijp10d-40.jpg
soldaatzeskant5-pijp10e-40.jpg
soldaatzeskant6-pijp10g-40.jpg

De pijpenkop draagt het hielmerk de meermin. Bij het uitzoeken naar de maker van de pijp bleken meerdere pijpenmakers in de tweede helft van de 18e eeuw het merk de meermin  in eigendom te hebben.
                                               Claris Boudewijn           1747 - 1779
                                               Jacob Claris                    1722 - 1770
                                               Hendrik Sijpesteijn        1733 - 1782
                                               Jan Souffreu                   1732 - 1782
                                               Pieter Versluys               1768 - 1819

In principe zouden dus vijf pijpenmakers de kleipijp gemaakt kunnen hebben, er vanuit gaande, dat de pijp in de tweede helft van de 18e eeuw is vervaardigd. In de directe omgeving waar de pijpenkop is gevonden waren al meer pijpvondsten gedaan. Bij het bestuderen van dat materiaal viel het op, dat verschillende pijpenkoppen het merk P hadden.  Dat merk was ook bij Jan Souffreu in gebruik zodat het voor mij aannemelijk werd, dat deze pijpenkop ook door Jan Souffreu gemaakt zal zijn.

soldaatzeskant12-pijp10q-50-naam.jpg

De pijpenkop heeft als hielmerk de meermin. De vermoedelijke maker van de pijp is Jan Souffreu geweest.
Dat wordt gebaseerd door de vondst van andere pijpenkoppen in de directe omgeving met het merk P, dat ook in gebruik was bij Souffreu.



Drie verschillende 18e eeuwse kleipijpen met vrijmetselarij

Misschien waren er onder de Goudse pijpenmakers ook wel personen, die behoorden tot de Vrijmetselaars. In ieder geval zijn er in Gouda meerdere modellen kleipijpen gemaakt die speciaal over dit onderwerp gaan. De Vrijmetselarij kent een lange en bewogen geschiedenis,  Ze strekt zich uit  over bijna 300 jaar. De oorsprong ervan ligt nog veel verder n.l. uit de tijd van de kruisvaarders en wel bij de tempeliers. Een tijdlang waren activiteiten van vrijmetselaars in de Nederlanden verboden. De Staten van Holland en West Friesland verboden de Vrijmetselarij tussen 1736 tot 1748 geheel. Maar onder stadhouder Willem IV bloeide het Logeleven weer op, met als gevolg dat in 1756 tien Nederlandse Loges tot de oprichting van een zelfstandige Nederlandse Grootloge besloten. Deze Grootloge bestaat nog steeds, thans voluit genaamd "Orde van Vrijmetselaren onder het Grootoosten der Nederlanden".  

Binnen de vrijmetselarij wordt een aantal symbolen gebruikt, welke al van oudsher in verschillende culturen voorkomen, zoals sterren, planeten, geometrische figuren. Het meest specifiek is de bouwsymboliek, met de alom bekende passer en winkelhaak. Onderstaand een 3-tal verschillende 18e eeuwse kleipijpen met voorstellingen die zijn gewijd aan genoemde vrijmetselarij.


vrijmetselaars-FM-24nov06_002-10.jpg
vrijmetselaars-FM-24nov06_001-10.jpg
vrijmetselaars-FM-24nov06_003-10.jpg
vrijmetselaars-FM-24nov06_010-10.jpg

Productieplaats: Gouda Hielmerk: gekroonde 67. Pijpenmaker: Hendrik Nieuwland 1736-1775,  of Machiel de Potter 1728-1768, 
of Abraham Carelsz. voor den Wind 1779-1807


vrijmetselaarsSSA58148_50_crop_scherp.jpg
vrijmetselaars-FM-24nov06_001-10_50_crop_scherp.jpg
vrijmetselarij_005_SSA58150_50_crop_scherp.jpg
vrijmetselarij_004_SSA58149_50_crop_scherp.jpg

Productieplaats: Gouda.  Hielmerk: De Molen. Pijpenmaker: Klaas de Jong(1771-1803) of Adam Schouten(1784-1803). 
Bodemvondst: Haarlem. Op deze pijpenkop staat de de tekst: VRIJ MACON. Macon is het franse woord voor vrijmetselaar.


vrijmetselaars-FM-24nov06_005-10.jpg
vrijmetselaars-FM-24nov06_004-10.jpg
vrijmetselaars-FM-24nov06_006-10.jpg
vrijmetselaars-FM-24nov06_011-10.jpg

Productieplaats: Gouda. Hielmerk: gekroonde 46. Pijpenmaker: Jan, Cornelis of de Wed.Cornelis van Leeuwen 1729-1821.

Op deze pijpenkop staat de de tekst: VRIJ MACEN. Het woord Macon wat in het frans vrijmetselaar betekend  is veranderd in macen. Wellicht was de graveur niet op de hoogte van de betekenis van het woord macon en heeft het veranderd in macen.



Goudse kleipijpen van rond 1800 met  verschillende teksten

Aan het einde van de 18e eeuw ten tijde van de Franse overheersing door Napoleon verschenen er diverse lange Goudse kleipijpen op de Nederlandse Markt met teksten rondom de ketel geplaatst zoals TOT NUT VAN 'T ALGEMEEN en VRIJHEID GELIJKHEID EN BROEDERSCHAP. De teksten hebben o.a. te maken met de naam van een sociëteit, herberg, of waren politiek getint.


tekstpijp11-felixmeritis-_036-10.jpg
tekstpijp12-felixmaritis-037-10.jpg
tekstpijp13-felixmeritis-_038-10.jpg

tekst: FELIX MERITIS
Deze kleipijp met het hielmerk de gekroonde 96  is gemaakt door de bekende Goudse pijpenmaker Pieter Stomman omstreeks 1800.


tekstpijp14-liberte-_044-10.jpg
tekstpijp15-liberte-_045-10.jpg
tekstpijp16-liberte-_046-10.jpg

tekst: LIBERTE EGALITE FRATERNITE
Een Franse tekst welke staat voor Vrijheid, gelijkheid en broederschap. Een zelfde type kleipijp (nr 5)  met Nederlandse tekst is gemaakt door Anthonie van IJzendoorn tussen 1797-1826. Bovenstaande kleipijp mist jammer genoeg een hielmerk. De afwerking van het lint waarop de tekst staat doet vermoeden dat het ook om een product gaat van  Anthonie van IJzendoorn.


tekstpijp17-verscheidenheid-_001-10.jpg
tekstpijp18-verscheidenheid-_002-10.jpg
tekstpijp19-verscheidenheid-_003-10.jpg
tekstpijp20-verscheidenheid-_042-10.jpg

tekst: VERSCHEIDENHEID EN OVEREENSTEMMING
Ook deze kleipijp met het hielmerk de gekroonde 96  is gemaakt door de bekende Goudse pijpenmaker Pieter Stomman omstreeks 1800.


tekstpijp4-1800_totnut-005-10.jpg
tekstpijp5-1800_-totnut-004-10.jpg
tekstpijp6-1800-totnut-_006-10.jpg

tekst: TOT NUT VAN 'T ALGEMEEN
Ook deze kleipijp met het hielmerk de gekroonde 96  is gemaakt door de bekende Goudse pijpenmaker Pieter Stomman omstreeks 1800.


tekstpijp7-1800-vrijheidgelijkheid-_004-10.jpg
tekstpijp8-1800-vrijheidgelijkheid-_002-10.jpg
tekstpijp9-1800-vrijheidgelijkheid-_003-10.jpg
tekstpijp10-1800-vrijheidblijheid-_010-10.jpg

tekst: VRIJHEID GELIJKHEID BROEDERSCHAP
Deze kleipijp met het hielmerk de zon  is gemaakt door de Goudse pijpenmaker Anthonie van IJzendoorn tussen 1797-1826. 


tekstpijp1--18e-FM21juni07_003-15-1.jpg
tekstpijp3--18e-FM21juni07_006-15.jpg
tekstpijp2--18eFM21juni07_004-15.jpg

tekst: DE BEURS VAN GORINCHEM
Deze kleipijp met het hielmerk de gekroonde 96  is gemaakt door de bekende Goudse pijpenmaker Pieter Stomman omstreeks 1800. Bij verzamelaars is deze pijpenmaker vooral bekend door de verschillende varianten, die door zijn bedrijf zijn gemaakt van  FELIX MERITIS pijpen.  De grote vraag voor deze pijpenkop is wat de tekst DE BEURS VAN GORINCHEM precies inhoudt. Gaat het hier om de pijpenbeurs van Gorinchem zoals die ook bestond in Gouda en Amsterdam? Dat zou wel heel bizar zijn. Een Goudse kleipijp die propaganda maakt voor de in die tijd sterk concurrerende pijpenindustrie uit Gorinchem (en Schoonhoven).  Een andere mogelijkheid is dat de kleipijp is vervaardigd voor een ander type beurs zoals de graanbeurs, hennepbeurs maar er zijn nog meer mogelijkheden. Er bestaat ook nog een andere variant met de tekst DE BEURS VAN LONDEN. De vraag doet zich voor of die ook bedoeld is voor een zelfde Beurs als bij de Gorinchem pijp.
 

Jan van Oostveen gaf de volgende reactie. In Gorkum was omstreeks 1800 een uitspanning gevestigd die de Beurs heette. Wellicht is  de tekst op de pijp daar voor bedoeld geweest. Dat moet dan wel een chique aangelegenheid zijn geweest omdat de lange Goudse pijpen niet goedkoop waren. Je zou verwachten dat er eerder gekozen werd voor de veel goedkopere Gorkumse kleipijp, maar archeologisch onderzoek op meerdere locaties heeft inmiddels aangetoond dat er in Sociëteiten vooral lange Goudse pijpen werden gerookt.



Goudse 18e eeuwse export kleipijpen voor Hamburg

Tot het assortiment van  kleipijpen door de Goudse pijpenmaker Frans Verzijl gemaakt behoorden o.a. export-exemplaren voor Duitsland (REX PRUYSEN) als ook voor de stad Hamburg. 

hamburg.jpg
hamburg2_30.jpg
hamburg1.jpg

Wapen van Hamburg


hamburg_leeuwen1_101_25_crop_scherp.jpg
hamburg_leeuwen1_102_27_crop_scherp.jpg
hamburg_leeuwen1_103_25_crop_scherp.jpg
hamburg_leeuwen1_104_25_crop_scherp.jpg

 Op een lint de tekst WELVARE DER STAD. Het wapen van Hamburg staat op een ovaal omgeven door leeuwen. 
Aan de onderkant van de pijpenkop een lint met de tekst HAMBURG. Ook deze exportpijp is gemaakt door de 
Goudse pijpenmaker Frans Verzijl.


hamburg1-verkleind.jpg
hamburg-verkleind.jpg

 18e eeuwse kleipijp, exportpijp voor de stad Hamburg met het wapen van Hamburg op de pijp. Deze exportpijp is gemaakt 
door de Goudse pijpenmaker Frans Verzijl. Hielmerk L.



18e eeuwse Goudse kleipijpen met eenhoorns en leeuwen

De eenhoorn staat in de heraldiek voor strijdlust en dapperheid. Hij komt voor op familiewapens , wapens van steden en gemeenten. De leeuw en de eenhoorn staan ook op verschillende 18e eeuwse kleipijpen afgebeeld door Goudse pijpenmakers vervaardigd.  Met name exportpijpen zijn met leeuw en eenhoorn versierd.  Ze houden samen een schild vast waar wapens op voorkomen.  De leeuw en de eenhoorn zijn de enige vijanden van elkaar in de dierenwereld. Door een list zou de leeuw de eenhoorn ooit overmeesterd hebben: de leeuw ging voor een boom staan en sprong plots weg toen de eenhoorn hem aanviel; zo spietste de eenhoorn zichzelf met zijn hoorn vast in de boom.


FM26febr08_018-15-scherp.jpg

 

 

 

 

 

Fantastisch scherp uitgevoerde 18e eeuwse pijpenkop met aan twee kanten een eenhoorn. Ze houden een wapenschild vast waarop 
een (onbekend) wapen staat. Aan de achterkant van de pijpenkop staan ook wapens in een schild, dat van Zeeland, Middelburg, Vlissingen en Zierikzee met eronder een lint met de tekst ZEELANDIA. Het hielmerk op deze pijpenkop is de gekroonde AP. De maker van de kleipijp was de Goudse pijpenmaker Teunis Bremmert (1762-1773).

FM26febr08_019-15-scherp.jpg

eenhoorn-narwal-1.jpg

Narwal met hoorn  

Het fabeldier eenhoorn wordt in de cryptozoölogie beschreven als een soort wild paard.  Met op zijn voorhoofd een spiraalvormige hoorn, gedraaid en uitlopend in een punt. Met gespleten hoeven, een staart als van een leeuw en een geitensik (de eenhoorn op de 19e eeuwse pijpenkop staat met sik afgebeeld). Al 400 jaar voor Christus aan het hof van de Perzische koning werd de eenhoorn al beschreven door de historicus Ctesias. In de Middeleeuwen werd een eenhoorn aangeduid als een sterk en woest beest maar tegelijkertijd geassocieerd met kuisheid en maagdelijkheid. Een eenhoorn kon alleen in bedwang gehouden worden door een maagd. Inmiddels weten we dat met de hoorn van het fabeldier eenhoorn de slagtand van de narwal bedoeld wordt, een dolfijnachtige die zijn lange slagtand gebruikt als gevoelig tastorgaan.

eenhoorn-cirkel-marktplaats-3.jpg

Vroeg 17e eeuwse tegel met eenhoorn


eenhoorn-leeuw-FM28febr08_017-15-scherp.jpg
eenhoorn-leeuw-FM28febr08_018-15-scherp.jpg
exportpijpje_003-15-scherp.jpg

18e eeuwse pijpenkop met aan de ene kant een eenhoorn en aan de andere kant een leeuw. Ze houden een wapenschild vast 
waarop verschillende  wapens zijn te onderscheiden. Onder op de pijpenkop een lint met de tekst JE MAINTIENDRAI. Het hielmerk op 
deze pijpenkop is de gekroonde L. De maker van de kleipijp was Frans Verzijl (1729-1785). Deze fabriek maakte veel exportpijpen voor 
diverse landen in West-Europa zoals Duitsland (Pruysen), Denemarken, Frankrijk en Hongarije.


exportpijpje_008-25-scherp.jpg

Vier pijpenkoppen met dezelfde afbeelding van eenhoorns en leeuwen die een wapenschild vasthouden. De linker eenhoorn draagt 
geen vlag, de andere drie eenhoorns wel, maar de vlaggen zijn op elke pijpenkop weer net iets anders. Alle vier de kleipijpen zijn vervaardigd 
door Frans Verzijl. Ze dragen als hielmerk de gekroonde L en de Leeuw in de Hollandse Tuin. Deze pijpenkoppen zijn in een grote pijpenstort 
van Frans Verzijl aangetroffen.


eenhoorn-DSCN9241-exportengeland1_60.jpg
eenhoorn-DSCN9242-exportengeland2_60.jpg
eenhoorn-DSCN9243-exportengeland3_60.jpg

19e eeuwse kleipijp met aan de voorzijde een ovaal met wapens o.a. van Ierland en de tekst HONI SOIT QUI MAL I PENSE. 
Het ovaal wordt vastgehouden door een leeuw en een eenhoorn. De (Goudse) maker van de pijp  is niet bekend.



Fraaie 18e eeuwse Goudse kleipijpen met de tekst
KONINGIN VAN HONGAR, CROAAT en SLAVONIE

Maria Theresia, Koningin Van Hongarije, breidde in de zeventiger jaren van de 18e eeuw het koninkrijk uit. Dit gebeurde via een territoriaal-administratieve uitbreiding. Hongarije kreeg n.l. enkele delen in het noorden van het huidige Slovakije terug, die daarvoor door de Poolse koning waren afgenomen. Ook Kroatië werd in die tijd administratief sterker met Hongarije verbonden. Die samenvoeging was blijkbaar voldoende reden voor Goudse pijpenmakers om er een kleipijp aan te wijden.

hongarije_AS__050_23_crop.jpg
hongarije_AS_049_23_crop-1.jpg
hongarije_AS_052_30_crop_scherp.jpg
hongarije_AS_048_10_scherp_crop.jpg

18e eeuwse exportpijp met de voorstelling van personen rondom wapens. Op de top van de pijp een lint met de tekst: KONINGIN VAN HONGAR. Onder op de pijp de tekst CROAAT en SLAVONIE. Maker is de Goudse pijpenfabriek van Frans Verzijl. Het hielmerk op de hiel is de gekroonde L.


verkochtPR9-17kleipijpHongarije18eeeuwDSC0229520crop.jpg
verkochtPR9-17kleipijpHongarije18eeeuwDSC0229620crop.jpg
verkochtPR9-17kleipijpHongarije18eeeuwDSC0229720crop.jpg
verkochtPR9-17kleipijpHongarije18eeeuwDSC0229820crop.jpg

Een andere 18e eeuwse exportpijp met de voorstelling van personen rondom wapens. Op de top van de pijp een lint met de tekst: KONINGIN VAN HONGAR. Onder op de pijp de tekst CROAAT en SLAVONIE. Maker is de Goudse pijpenfabriek van Frans Verzijl.  Het hielmerk op de hiel is de leeuw in de Hollandse tuin.


hongarije_FM16okt08_004_15_scherp.jpg
hongarije_FM16okt08_005_15_scherp.jpg
hongarije_FM16okt08_006_15_scherp.jpg
hongarije_FM16okt08_007_15_scherp.jpg

Precies dezelfde 18e eeuwse kleipijp als hierboven. ook deze heeft dezelfde tekst, wapens en personen, maar is gemaakt door de Goudse pijpenmaker Jan Nieuwveld die het merk de fruitben als hielmerk heeft gezet in de periode 1725-1803. De mal is behoorlijk vervaagd hetgeen betekent dat deze  veel gebruikt zal zijn.



Batavia en Generaal Imhof op18e eeuwse Goudse kleipijpen



Gustaaf Willem Baron van Imhof werd in Oost-Friesland geboren. Op 27 jarige leeftijd trad hij in dienst van de Verenigde Oost-Indie Compagnie (VOC). Hij kwam in 1725 met het schip KOCKENGE aan als onderkoopman in Batavia.Hij had een opvallend snelle loopbaan. In 1730 werd hij secretaris van de Regering. In 1733 droeg men hem de waardigheid op van de Buitengewone Raad van Indië. In 1736 werd hij als Gouverneur naar Ceylon gezonden. De heren XVII, oftewel de VOC-top, benoemde Imhof tot gouverneur van Ceylon (1736-1740) en daarna van Batavia (1742-1750). Omdat de benoeming tot generaal door Willem IV pas in 1742 plaats vond, kan deze pijpenkop niet voor 1742 gemaakt zijn.

Van Imhof was een vooruitstrevend man die in Sri Lanka herinnerd wordt als een van de betere en welwillende VOC-gouverneurs. Hij voerde bijvoorbeeld in 1737 het gebruik van de drukpers  in, en in de jaren daarna verschenen er voor het eerst gedrukte geschriften in het Sinhala, onder andere een christelijk gebedenboek en een geloofsbelijdenis. Later zou ook een Sinhalese grammatica het licht zien. Imhof liet ook voor het eerst kokospalmen planten op het eiland. Later zou een groot deel van de kust een onderbroken aanplant van deze boomsoort te zien geven.

imhof_foto2.jpg

Baron van Imhof afgebeeld op 27-jarige leeftijd

Imhof_Gustaaf_Willem_baron_van.jpg

Schilderij met Baron van Imhof


imhof_105_25_crop_tekst.jpg
imhof_106_25_crop_scherp.jpg
imhof107_25_crop_scherp.jpg
imhof108_25_crop_tekst.jpg
imhof110_30_crop_scherp.jpg

18e eeuwse exportpijp met op een lint de tekst LANG LEEV SYN HOOGEDELE GENERAAL IMHOF. Boven een medaillon met de voorstelling van de generaal staat zijn naam IMHOF. Op een andere medaillon staat het wapen van Batavia met erboven de tekst BATAVIA. Op de voorzijde van de pijpenkop een schild met wapens en eromheen het initiaal van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC). Als hielmerk heeft de pijp ABC van de Goudse pijpenmaker Abraham van den Berg (1745-1783).


batavia_053_25_crop_scherp.jpg
batavia_054_25_crop_scherp.jpg
batavia_055_25_crop_tekst.jpg

Een 18e eeuwse kleipijp die gewijd is aan het overzeese Oost-Indië. Aan de ene zijde van de pijp een zeilschip, een driemaster. Aan de andere zijde een schild met een zwaard. Boven het zeilschip zien we de wapens van Zeeland en Delft, plaatsen met een Kamer van de VOC. Aan de onderzijde van de pijp op een lint staat de tekst WELKOM OP BATAVIA. Het hielmerk is de bot, een Goudse merk gezet door de Goudse pijpenmaker Pieter (de jonge) Lens (1747-1782). Van deze kleipijp is bekend dat hij ook door andere Goudse pijpenmakers is gemaakt met o.a. het hielmerk de gekroonde 41 en de gekroonde P.