Vis,Vrouw of Vermenging? “ Het Groenwijf of Purmer-viswijf”

zeewijf1.jpg
zeewijf2.jpg

Personificatie van Minne “Het Groenwijf of Purmer-viswijf”

 

Een waar gebeurt verslag uit 1403 van naam en Faam…

zeewijf3.jpg

De wind giert langs de huizen, regen klettert op de daken en het water beukt tegen de dijken van het dorpje Edam aan de Zuiderzee in het jaar Onzes Heren 1403. De hevige storm slaat een gat in de dijk en op de woeste golven wordt een vreemd zeewezen het Purmermeer ingedreven. Als de storm gaat liggen, wordt het gat in de dijk direct gedicht. Na herstel van de dijk kon de meermin niet meer naar zee terug zwemmen. Reddeloos zwemt het wezen, dat een zeemeermin blijkt te zijn rondjes door het meer. Ze kan geen kant meer op..!

 

zeewijf5.jpg
zeewijf6.jpg

Zilte Zuiderzee Verslagen…

Behalve in buitenlandse sagen, waarin meermalen van een zeemeermin sprake is, bestaat over haar voorkomen ook een opmerkelijke Hollandse ervaring die landelijk voor veel ophef zorgde. In 1403 tijdens de regering van Albrecht van Beyeren, Graaf van Holland, braken er tijdens een hevige storm verschillende dijken door rondom de Zuiderzee. De meermin werd door vissende melkmeisjes die in hun schuitjes op het meer voeren uit Edam ontdekt die haar naar hun stad meenamen.

Volgens het verhaal in overlevering zagen zij: “een wilt ende ongetammet wijf drijven ende swemmen” In het wapen van Purmer staat het “Purmer-viswijf,” ook wel “Groenwijf,” afgebeeld.

 

zeewijf7.jpg

Gevelsteen van de zeemeermin in een huis aan het Jan Nieuwenhuizenplein in Edam, evenals in het stadswapen van de Purmer. Hierop staan twee melkmeisjes die een schild dragen met de zeemeermin. Ook is er een eeuwenoude afbeelding van de zeemeermin op één van de beschilderde ramen terug te vinden in de Grote Kerk van Edam. Zelfs in de windvaan op het stadhuis van Haarlem is deze mysterieuze meermin te vinden.

 

zeewijf8.jpg
zeewijf9.jpg

Lange Groene Haren als Zeewier… Volgens het verhaal zagen de melkstertjes uit Edam de zeemeermin zwemmen en de schuwe vrouw die haar voedsel zocht “ in den grond van ’t water,” was bedekt met “menigerley waterachtige materie.” Nadat zij over hun angst heen waren besloten zij de meermin met lange groene haren als zeewier te overmeesteren en met geweld in hun schuitje te trekken. Ze werd gevangen genomen en naar Edam gebracht, maar niemand kon haar verstaan, noch begrijpen. Ze werd schoongemaakt en gekleed, maar tevens bewaakt, want “nochtans was sij altijd neerstig ende dear op ut am int water te wezen” ze wilde dus weer terug in het water springen. Van heinde en verre kwam men naar het vreemde schepsel kijken, hetgeen Edam geen windeieren legde.

 

zeewijf10.jpg
zeewijf11.jpg
zeewijf12.jpg

Tegels uit Rotterdam c.a. 1600 van een enkelstaartige en dubbelstaartige vrouw op zee.

 

Inmiddels was de verschijning ook bekend geraakt in Haarlem, waar de regenten zaten. Die stad diende bij Edam een officieel verzoek in om Minne, -het “Purmer-zeewijf”- voortaan in Haarlem te mogen tentoonstellen. Merkwaardig genoeg – mogelijk onder enige politieke druk- werd dit verzoek ingewilligd en een klein legertje verhuisde de meermin naar een klooster in Haarlem. “Ende daer wesende leerde sij spinnen ende leefde menich jaer ende starf ten lesten.” Zij werd bekeerd tot het Christendom en na haar overlijden is zij derhalve als een respectabel christenmens in gewijde aarde begraven. De zeemeermin van Edam verlangde echter altijd terug naar de zee…

Het verhaal over het “Purmer – viswijf” is in 1470 opgetekend door de kroniekschrijver Johannes Gerbrandis van Leyden, prior in een Karmeliter klooster in Haarlem. Van Leyden zegt zich te baseren op gesprekken met ooggetuigen. Als monnik was Vam Leyden eraan gehouden om zo waarheidsgetrouw mogelijk te werken. Het is dus aannemelijk dat het verslag in zijn versie voor een belangrijk deel klopt met wat er werkelijk is gebeurd. “Wijf” was lange tijd in Holland het normale woord voor een vrouw, het had geen enkele beledigende lading zoals nu.

 

zeewijf13.jpg
zeewijf14.jpg

Minne, de meermin van het Purmermeer.   “ In Haarlem leerde zij spinnen…” tegel ca. 1650.    

 

zeewijf16.jpg
zeewijf15.jpg

Gravure van “Het Purmer -zeewijf.” Dit is het verslag van de ontdekking van het Purmer-zeewijf “Minne,” er is niets aan toegevoegd, er is niets aan weggelaten. De antieke tegels met zeewezens hebben een grotere waarheidsgetrouwe achtergrond als u zou denken. Want fantasie bestaat niet “en komt ergens vandaan.” Want niet alles wat u ziet is waar, en niet alles wat waar is ziet u… Voor u verzameld, bij elkaar opgezwommen en opgedoken door Frits Lobel, aangeboden in de verse visstal van Freek Mayenburg.

 

zeewijf17.jpg

We kijken nog even in het kort naar andere afbeeldingen van zeewezens en hun bezigheden.

Schoonheden op Zee…

zeewijf18.jpg

Zeer zeldzame complete set, Poseidon, voortgetrokken door twee paarden. Rotterdam ca 1600

zeewijf19.jpg
zeewijf20.jpg

Ontmoeting tussen een man en vrouw op zee. Rotterdam ca 1600. Let op de kleine verschillen.

 

zeewijf21.jpg
zeewijf22.jpg

Zeldzame voorstelling van een baken op zee met vogels en een musicerend zeewezen, beide tegels ca 1600

 

Rotterdamse zeewezens op antieke tegels, ca. 1600

zeewijf23.jpg
zeewijf23.jpg
zeewijf24.jpg
zeewijf24.jpg
zeewijf25.jpg
zeewijf25.jpg
zeewijf26.jpg
zeewijf26.jpg
zeewijf27.jpg
zeewijf27.jpg
zeewijf28.jpg
zeewijf28.jpg
zeewijf29.jpg
zeewijf29.jpg
zeewijf30.jpg
zeewijf30.jpg
zeewijf31.jpg
zeewijf31.jpg
zeewijf32.jpg
zeewijf33.jpg

Fraaie gevelsteen met een in een spiegelkijkende zeemeermin aan de Oude Gracht 8 Utrecht.

   Tegel met meerman en meermin. Gekleurde sjerpen. 17e eeuw

 

Zuigelingen - Zorg op Zee

zeewijf34.jpg

Tegels met dit onderwerp zijn vrij zeldzaam, het kind heeft ook een vissenstaart.

zeewijf35.jpg
zeewijf36.jpg
zeewijf37.jpg
zeewijf39-1.jpg
zeewijf41-1.jpg
zeewijf42-1.jpg
zeewijf43.jpg
zeewijf44.jpg

Het valt niet altijd mee vis-vrouw te zijn…

 

zeewijf45.jpg
zeewijf46.jpg
zeewijf47.jpg

Twee tegels met driemasters die vergaan. 17e eeuw

zeewijf48.jpg

Majolicabord met zeewezen valt schip aan. Ca. 1600.