Tegelverrassingen in een kistje. Rotterdams of Gouds?

Tegel met een zeewezen, onderdeel van een tableau w.s. uitgevoerd voor een randbetegeling. Omstreeks 1600.

Recent kocht een tegelkennis van mij een kistje met oude tegelscherven. Zo werd het tegelmateriaal althans omschreven door de verkoper. In het kistje zaten inderdaad een flink aantal 17e eeuwse tegelscherven, waaronder twee bijzondere exemplaren. Het betrof zeldzame Rotterdamse gekleurde zeewezens van ca. 1600. Ze maakten onderdeel uit van een randtegelserie die compleet bestaat uit 2 en soms uit 3 tegels.

Bij het schervenmateriaal ook diverse tegelfragmenten in de categorie Goudse tegels. En juist die scherven brachten mij tot de volgende veronderstelling.

Tegel met een zeewezen, onderdeel van een tableau w.s. uitgevoerd voor een randbetegeling. Omstreeks 1600.


Tegels met een zeewezen  bestaand  uit 3 tegels. Omstreeks 1600.


Tegels met een zeewezen bestaand  uit 2 tegels. Omstreeks 1600.

Gouds of Rotterdams?
De tegels moeten vrijwel zeker gevonden zijn in Rotterdam. De verkoper woonde pal tegen Rotterdam aan, maar wist niet te melden waar ze precies gevonden waren omdat ze al lang in familiebezit waren. Diverse "Goudse" tegelfragmenten in het kistje hadden sponsvoorstellingen die bekend zijn uit Gouda, waar ze veelvuldig zijn aangetroffen aan muren/plinten in huizen of als bodemvondst en vervaardigd zijn bij het Goudse tegelbedrijf DE SWAEN. Bekend is dat het Rotterdamse tegelbedrijf den Bergh Sion reeds voordat de SWAEN bestond ook al tegels maakte van het Gouds type maar ze schilderden er ook voorstellingen van sponzen, die in Gouda nooit zijn aangetroffen. Den Bergh Sion was gesticht in 1611 door Henrick Gerritsz. van den Heuvel. Deze Henrick nam in 1621 samen met zijn zwager  Willem Janzs. Olivier het initiatief om een plateelbakkerij in Gouda op te gaan zetten. Duidelijk is, dat toen Willem Jansz. Olivier zich in Gouda vestigde, er blijkbaar een verdeling is gemaakt van sponzen die men in Rotterdam bleef gebruiken om tegels te beschilderen en welke werden meegenomen naar Gouda. 
Ook van de andere typen tegels, de drietulp met driestip, de balustertegels en de tegel met volutenhoekvulling is bekend dat ze in Gouda zijn gemaakt bij de SWAEN.


De zeewezens en den Bergh Sion
Wat verder vragen oproept is de aanwezigheid van de twee zeewezens tussen de Goudse tegels. Als het een gesloten vondst betreft dan zou verondersteld kunnen worden dat de zeewezens ook gemaakt zijn bij het bedrijf Den Bergh Sion ondanks dat tegeldeskundigen de leeftijd van dit type tegel op ca. 1600 hebben vastgesteld. Het tegelbedrijf werd in 1611 gesticht dus het zou zomaar kunnen dat zowel de zeewezens als de andere tegels uit het kistje bij dit bedrijf zijn gemaakt.

 

Tegelscherven van het "Gouds/Rotterdamse" type bloem/vogeltegels die tezamen met twee
Rotterdamse zeewezens in het kistje zaten.