Beren (en ijsberen) op tegels

Bruintje Bekeken & Bestudeerd…

Beren op antieke tegels komen minder algemeen voor en doen het beregoed bij verzamelaars. Zowel de uitvoering in geheel blauw, maar zeker die in kleur. Als we die in kleur nader bekijken, valt het op dat de exemplaren in een gekleurd kwadraat of in een gekleurde cirkel meer dan eens de beer geheel in blauw is afgebeeld wat een merkwaardig maar fris effect geeft. Ook is de beer soms gewoon mee geschilderd in het oranje van de kwadraatlijnen maar meen ik toch te zien dat het oranje een tikje donkerder is aangemaakt. Maar ook zien we bij de decoratieve beren meerdere pogingen om zijn vel in een gemengde kleur te schilderen. Er zijn tegels te vinden met de beer in een donkerbruine kleur geschilderd dat is dan gemengd van oranje met een beetje paars en een beetje blauw glazuur toegevoegd. Paars, of mangaanpaars, - ook soms nog bruin genoemd - die grondtoon werd verkregen door bruinsteen, een delfstof met een hoog gehalte aan mangaansuperoxide toe te voegen. We zien bijna zwarte beren van donkerpaars gemengd uit paars en veel blauw. Ook grijze beren komen we tegen, gemengd van paars, blauw en een drupje groen toegevoegd met veel water. Ook lichte beren in tinten gebroken wit met licht groene accenten en een drupje geel laten zich zien op de antieke tegels waar dan mogelijk een ijsbeer bedoeld is. Door toevoeging van meer of minder water aan het aangemaakte glazuur werd ook een lichtere of donkere tint verkregen. Al met al staat bruintje er vaak fraai gekleurd in de gangbare of in mengkleuren op en dat laatste is niet altijd het geval bij andere kwadraten of cirkeltegels met andere onderwerpen waar gewoon gebruik gemaakt is van het gangbare pallet van de pure kleuren. Maar het bakproces speelde ook een rol in kleur en kleurafwijkingen. Mogelijk is uit respect voor bruintje - zijn berensterke uitstraling van kracht en moed - getracht hem een extra accent in kleurgebruik op de antieke tegels mee te geven. En dat verdienen zij.

Beren op tegels, eind 16e/17e eeuw

tegel_zoogdier_beer_B1_55.jpg
tegel_zoogdier_beer_B1_55.jpg
tegel_zoogdier_beer_B2_55.jpg
tegel_zoogdier_beer_B2_55.jpg
tegel_zoogdier_beer_B3_55_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B3_55_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B4_60_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B4_60_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B6_20_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B6_20_crop.jpg
3tegelzoogdierbeer0A2.jpg
3tegelzoogdierbeer0A2.jpg
tegel_zoogdier_beer_B7_30.jpg
tegel_zoogdier_beer_B7_30.jpg
10tegelzoogdierbeer0A11.jpg
10tegelzoogdierbeer0A11.jpg
9tegelzoogdierbeer0A10.jpg
9tegelzoogdierbeer0A10.jpg
tegel_zoogdier_beer_B8_BRUINE_BEER_65.jpg
tegel_zoogdier_beer_B8_BRUINE_BEER_65.jpg
tegel_zoogdier_beer_B9_60_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B9_60_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B10_60_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B10_60_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B11_62.jpg
tegel_zoogdier_beer_B11_62.jpg
tegel_zoogdier_beer_B13_crop1.jpg
tegel_zoogdier_beer_B13_crop1.jpg
tegel_zoogdier_beer_B13_crop2.jpg
tegel_zoogdier_beer_B13_crop2.jpg
tegel_zoogdier_beer_B16_70.jpg
tegel_zoogdier_beer_B16_70.jpg
tegel_zoogdier_beer_B17_70.jpg
tegel_zoogdier_beer_B17_70.jpg
tegel_zoogdier_beer_B20_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B20_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B21_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B21_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B22_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B22_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B23_60_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B23_60_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B24_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B24_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B27_65.jpg
tegel_zoogdier_beer_B27_65.jpg
tegel_zoogdier_beer_B28_60_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B28_60_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B29_55.jpg
tegel_zoogdier_beer_B29_55.jpg
tegel_zoogdier_beer_B30_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B30_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B31_65.jpg
tegel_zoogdier_beer_B31_65.jpg
tegel_zoogdier_beer_B32_65_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B32_65_crop.jpg
8tegelzoogdierbeer0A9.jpg
8tegelzoogdierbeer0A9.jpg
tegel_zoogdier_beer_B35_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B35_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B37_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B37_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B38.jpg
tegel_zoogdier_beer_B38.jpg
tegel_zoogdier_beer_B39.jpg
tegel_zoogdier_beer_B39.jpg
tegel_zoogdier_beer_B41_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B41_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B42_70.jpg
tegel_zoogdier_beer_B42_70.jpg
tegel_zoogdier_beer_B43_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B43_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B45_30.jpg
tegel_zoogdier_beer_B45_30.jpg
tegel_zoogdier_beer_B48.jpg
tegel_zoogdier_beer_B48.jpg
tegel_zoogdier_beer_B55_35_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B55_35_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B58.jpg
tegel_zoogdier_beer_B58.jpg
tegel_zoogdier_beer_B60_50.jpg
tegel_zoogdier_beer_B60_50.jpg
tegel_zoogdier_beer_B61_55.jpg
tegel_zoogdier_beer_B61_55.jpg
tegel_zoogdier_beer_B62_55_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B62_55_crop.jpg
tegel_zoogdier_beer_B68_65.jpg
tegel_zoogdier_beer_B68_65.jpg
tegel_zoogdier_beer_B69_65.jpg
tegel_zoogdier_beer_B69_65.jpg
tegel_zoogdier_beer_B70_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B70_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B71_55.jpg
tegel_zoogdier_beer_B71_55.jpg
tegel_zoogdier_beer_klaar_B64_50.jpg
tegel_zoogdier_beer_klaar_B64_50.jpg

Beroemde Beren en een “Ongelikte Beer…”

Pas geboren beertjes zijn zeer klein en wegen tot 700 gram, zijn onbehaard en hulpeloos. In de oudheid schreef Aristoteles dat de berenmoeder de vormloze jongen “ in vorm likte…” Daar komt de uitdrukking “een ongelikte beer” vandaan… Beren hebben altijd een grote rol gespeeld in de heraldiek als symbool van kracht en moed. Maar in de loop der Middeleeuwen heeft de leeuw die rol overgenomen van de bruine beer. Talloze personen en plaatsnamen hebben een deel van de ber(en)naam als beginlettergreep gekregen zoals; Ber-n en Ber-lijn enz. In de vlag van Berlijn staat de beer centraal en kwam hij al sinds 1280 in een Berlijnse zegel voor. Door het hele menselijke gebeuren heen hebben beren hun stempel gedrukt in spreekwoorden en gezegdes. “Men moet de huid van de beer niet verkopen voor de beer geschoten is” “De beerput opentrekken” en veel meer. Zeker voor kinderen; in speelgoed, films, stripverhalen, boeken over beren, Yogi beer, een knuffelbeer en natuurlijk ook de naar de bijnaam “Teddy” van de Amerikaanse president Theodore Roosevelt genoemde wereldberoemde Teddy beer. Maar de fascinatie gaat nog verder, te denken valt aan het sterrenstelsel de Grote beer en de Kleine beer.

 

tegel_zoogdier_beer_B19_55_crop.jpg

Twee randtegels met beren. Eind 16e/17e eeuw

tegel_zoogdier_beer_NAZENDIND_BEER_RANDJE_45_crop.jpg
6tegelzoogdierbeer0A5.jpg
5tegelzoogdierbeer0A4.jpg

Twee randtegels met beren. 17e eeuw

Beren Benoemd…

Beren zijn zoolgangers en kunnen voor een korte periode hoge snelheden bereiken. Over het algemeen zijn beren alleseters met een voorkeur voor plantaardig voedsel. De carnivore ijsbeer doet dat zelden en voedt zich hoofdzakelijk met vis en zeehonden. De reuzenpanda heeft zelfs een vrijwel vegetarisch dieet van bamboe. De ijsbeer en bruine beer, grizzlybeer zijn de grootste beren en kunnen wel drie meter lang worden, maximaal 1000 kg wegen en een leeftijd van 25 jaar bereiken. De kleinste Maleise beer is 1,40 meter lang en weegt 65 kilo. Beren zijn de grootste op het land levende roofdieren. Er zijn 8 hoofdsoorten beren die voorkomen in Europa, Azië, Amerika en op de Noordpool; De Bruine beer of Grizzlybeer, de Zwarte beer- ook wel Baribal genoemd, de IJsbeer, de Brilbeer- ook wel Andesbeer genoemd, de Kraagbeer - ook wel Maanbeer genoemd, de Lippenbeer, de Maleise beer- ook wel Honingbeer genoemd, de Reuzenpanda - ook wel Bamboebeer genoemd. Er zijn verschillende ondersoorten, de Holenbeer, de Kodiakbeer, de Kleine panda – ook wel rode panda genoemd. De Wasbeer- ook wel kleine beer genoemd, de Neusbeer – ook wel Coati genoemd, de Rolstaartbeer, de Koalabeer – ook wel buidelbeer genoemd.  

 

Beren per soort op tegels...


Er komen dus over de wereld tal van beersoorten voor, zoals U hierboven kon gelezen. Is er ook een onderscheid te maken in soorten beren op tegels is dan uiteraard de vraag. Helaas, ik moet U behoorlijk teleurstellen. Bij de meeste beren op tegels zijn Frits en ik v.w.b. de determinatie er van niet verder gekomen dan beer onbepaald. We gaan er vanuit dat de meeste afbeeldingen van beren de bruine beer betreft. Op polychrome tegels klopt dat wel aardig want veel beren zijn op die tegels in bruin geschilderd. Een fragment van een cirkeltegel van omstreeks 1600 laat een beer zien met een kraag. Verondersteld zou kunnen worden dat het om een kraagbeer gaat maar zelfs dat is niet helemaal zeker. Alleen de ijsbeer blijft over als aparte soort, maar slechts met een enkele tegel. Terwijl je toch zou kunnen verwachten dat ijsberen meer moeten zijn afgebeeld want tijdens de periode van de walvisjacht kwam men ze regelmatig tegen lijkt mij. Op een blauwe tegel staat een springende ijsbeer afgebeeld, en de voorstelling op twee andere tegels met exact dezelfde schildering doet ook sterk denken aan een ijsbeer.

tegel_zoogdier_beer_WALVISVAART_IJSBEER__50.jpg

Tegeltableau met de voorstelling van de walvisjacht. Op de voorgrond twee ijsberen. 19e eeuw

 

Beer op tegels, Gouda de SWAEN

tegel_zoogdieren_beer_SWAEN_afb_0441_60_crop-1.jpg
tegel_zoogdieren_beer_SWAEN_afb_0451_60_crop-1.jpg

Tegel met een beer, 17e eeuw. Op de achterkant een monogram van de schilder.

 

Beren, Bejaagd, Bedreigd & Beschermd…

In dit verhaal over beren mag ook deze beknopte informatie niet ontbreken. Er is altijd door de mens gejaagd op beren. Ze hebben dan ook veel te lijden gehad en nu nog! In het oude Rome waren zij in grote aantallen een geziene gast in de arena’s voor moord en doodslag. Er zijn tegels bekend met afbeeldingen van dansende beren. Het was gewoon dat beren dansen geleerd werd door ze op een plaat ijzer te zetten waaronder een vuur gestookt werd en ja, dan ga je wel je een voor een je poten optillen… Ze kregen een ring door hun gevoelige neus met een stevige ketting om ze onder controle te houden. Zeer weinig en verkeerd voedsel en vuil water was hun deel om de zielige simpele mens te gehoorzamen in de hoop op een hapje eten. Niet in details wil ik hier treden op de wrede beerhondengevechten. Maar het absolute toppunt van berenleed is wel dat op dit moment in Zuid–Korea, Vietnam en China en andere Aziatische landen, er in berenhouderijen 12.000 (!) beren onder verschrikkelijk wrede omstandigheden in veel te kleine kooien zitten geklemd voor het dagelijks aftappen van hun gal om te verwerken in “traditionele medicijnen…”

tegel_zoogdier_beer_B63-1.jpg

Wan Li tegel met een trommelende beer. 17e eeuw

tegel_zoogdier_beer_B52_65_crop.jpg

Wan Li tegel met een beer met een stok. 17e eeuw.

 

Vele dierenbescherming organisaties protesteren tegen deze primitieve mensonterende vorm van omgaan met beren, ook in Azië. Het is (o.a.) de WSPA die wereldwijd veel doet voor het welzijn van dieren met ondersteuning van haar leden en donateurs. Zo hebben zij er ondermeer voor gezorgd dat door intensief actievoeren in 2012 India officieel dansbeervrij is verklaard en dat in Pakistan beren zijn bevrijd van de wrede beerhondengevechten. De ‘galberen’ staan hoog op hun agenda en daar wordt al geruime tijd aan gewerkt. Al deze beren gaan naar streng beveiligde reservaten waar zij medisch verzorgd worden en eindelijk de gelegenheid krijgen om te kunnen herstellen en een berengoed leven krijgen.

Er zijn ook tegels bekend waar een staande beer is op afgebeeld met een stok in de poten. Al vroeg was bekend dat gevangen beren kunstjes doen of gewoon graag speelden met een stok.

tegel_zoogdier_beer_B15_crop-1.jpg
tegel_zoogdier_beer_B15_crop-1.jpg
tegel_zoogdier_beer_B14_55-1.jpg
tegel_zoogdier_beer_B14_55-1.jpg
1tegelzoogdierbeer0A0.jpg
1tegelzoogdierbeer0A0.jpg
tegel_zoogdier_beer_B35_60-1.jpg
tegel_zoogdier_beer_B35_60-1.jpg
tegel_zoogdier_beer_B54_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B54_60.jpg
tegel_zoogdier_beer_B57.jpg
tegel_zoogdier_beer_B57.jpg
tegel_zoogdier_beer_B65.jpg
tegel_zoogdier_beer_B65.jpg
tegel_zoogdier_BEER_klaar_X4__JAN_HOLTK_35_crop.jpg
tegel_zoogdier_BEER_klaar_X4__JAN_HOLTK_35_crop.jpg
tegel_zoogdieren_beer_met_stok_afb_60_crop.jpg
tegel_zoogdieren_beer_met_stok_afb_60_crop.jpg
2tegelzoogdierbeer0A1.jpg
2tegelzoogdierbeer0A1.jpg

IJsberen op tegels

tegel_zoogdier_beer_B33_crop_75-2.jpg
tegel_zoogdier_beer_B33_crop_75-2.jpg
tegel_zoogdier_ijsbeer_wan_li_089_25_crop_75-1.jpg
tegel_zoogdier_ijsbeer_wan_li_089_25_crop_75-1.jpg
tegel_zoogdier_ijsbeer-ossenkop-1675_crop-1.jpg
tegel_zoogdier_ijsbeer-ossenkop-1675_crop-1.jpg
ijsbeer_dierentuin_emmen_20-1.jpg

IJsbeer in de sneeuw