Beroepen: Stads- en Dorpsomroepers op antieke tegels


               Toen & Nu

Hoort… & Zegt het Voort!

Stads- en dorps omroepers en lezende figuren komen sporadisch voor op blauwe antieke tegels. Nog niet ben ik op de vroegere gekleurde cirkel en kwadraattegels een dergelijke voorstelling tegengekomen en wil dat graag van u vernemen als dat bij u wel het geval is. Toch was het omroepen inzake belasting innen, pachten, gebieden verdedigen, geboden en verboden en andere zaken al vroeg bekend. Maar blijkbaar had het nog geen prioriteit rond het begin van de zestiende eeuw om tussen een kwadraat of cirkel in kleur gepenseeld te worden. Als we de blauwe tegels nader bekijken met een stadsomroeper, zien we maar enkele tot bijna geen leuke varianten in de bijna saaie uitvoeringen. Blijkbaar is de hoofdspons langdurig gebruikt zonder aanpassingen van het toch wel markante gereedschap wat deze omroepers zeker gebruikten.

STAD_1_35.jpg

Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 
17e eeuw.


STAD_7_35.jpg
STAD_7_35.jpg
STAD_13_crop_53.jpg
STAD_13_crop_53.jpg
tegel_beroep_stadsomroeper1__4juli2013_35.jpg
tegel_beroep_stadsomroeper1__4juli2013_35.jpg
STAD_21_60_crop.jpg
STAD_21_60_crop.jpg
STAD_4_35.jpg
STAD_4_35.jpg
STAD_5_35.jpg
STAD_5_35.jpg
STAD_6_35.jpg
STAD_6_35.jpg
STAD_9_50.jpg
STAD_9_50.jpg
STAD_14_45_crop.jpg
STAD_14_45_crop.jpg
STAD_15_60_crop.jpg
STAD_15_60_crop.jpg
STAD_20_52_crop.jpg
STAD_20_52_crop.jpg
STAD_22_62_crop.jpg
STAD_22_62_crop.jpg
STAD_26_TM01_20_crop.jpg
STAD_26_TM01_20_crop.jpg
STAD_33_45.jpg
STAD_33_45.jpg
STAD_34_45.jpg
STAD_34_45.jpg
STAD_36_crop.jpg
STAD_36_crop.jpg
tegel_beroep_stadsomroeper_4juli2013_35.jpg
tegel_beroep_stadsomroeper_4juli2013_35.jpg
STAD_22_62_crop-1.jpg
STAD_22_62_crop-1.jpg
STAD_3__52_crop.jpg
STAD_3__52_crop.jpg
tegelberoepstadsomroeper16758nov201760.jpg
tegelberoepstadsomroeper16758nov201760.jpg
tegelberoepstadsomroeper16752nov201750crop.jpg
tegelberoepstadsomroeper16752nov201750crop.jpg
STAD_10_50_crop.jpg
STAD_10_50_crop.jpg
STAD_16_westraven_45_crop.jpg
STAD_16_westraven_45_crop.jpg
STAD_19_65_crop.jpg
STAD_19_65_crop.jpg
STAD_24_55_crop.jpg
STAD_24_55_crop.jpg
STAD_12_52.jpg
STAD_12_52.jpg

Toeters & Bellen…

Zo mis ik de trompet, een grote roeptoeter, de jachthoorntjes, de grote koperen of bronzen bel, de ratel, een leuke vlag, verschillende bellen, een trommel een gong of ander gereedschap. We zien slechts een mannetje al dan niet op een verhoging een mand, kist of steen staan met een blad tekst in de handen. Ook stonden zij gewoon op de grond met een slagschaduw naar rechts of links geschilderd. Anderen weer met de schaduw in een vierkant of rechthoek geschilderd bij de voeten wat dan een geringe verhoging aangaf, maar wel degelijk een bevestiging dat het hier om een dorps of stadsomroeper ging. Een enkele keer zien we de omroeper op een ton staan wat een grappig gezicht is, tevens een omroeper op een tegel van voren gezien valt op. Opmerkelijk is de tegel met een vrouw als omroepster tussen al de mannen in en reken maar dat deze dames met hun stem zeker niet onderdeden voor de mannen… Zo woont vandaag de dag In Dordrecht de enige vrouwelijke stadsomroeper van Nederland.


STAD_17_VROUW_75_crop-1.jpg

Tegel met een vrouwelijke stadsomroepster. 17e eeuw.

STAD_28_TM01_35_crop-1.jpg

Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 17e eeuw.
Coll: Tegel Museum Otterlo


De Stadsomroeper aan het Woord…

Een dorps of stadsomroeper verkondigde vroeger het nieuws in de stad of het dorp toen er nog geen kranten bestonden. Hij bracht de bevolking op de hoogte van verordeningen en mededelingen van het stadsbestuur, maar ook van aanbiedingen van middenstanders. Landeigenaren en kasteelheren lieten hem pachten, wetten en belastingen bij het volk verkondigen. Dit viel niet altijd in goede aarde, wat menig omroeper met de dood heeft moeten bekopen. Executies waren in de middeleeuwen een soortement van volksvermaak en braken de dagelijkse sleur. De stadsomroeper ging dan al roepende door de stad om zoveel mogelijk volk op de been te krijgen. Er werden dan regelmatig kermissen of braderieën aan gekoppeld met als hoogtepunt de onthoofding of ophanging van een veroordeelde.  

Middenstanders lieten door de omroepers hun waren bij de bevolking aanprijzen. Ook als er een noodslachting plaats vond ging de omroeper op pad. In de vele vissersplaatsjes, die Nederland rijk was, ging de omroeper op pad als de vloot binnenliep en verkondigde hij wat de schol, schar, bot, paling of een andere soort vis moest kosten. Op tal van plaatsen langs de rivieren verkondigde de omroeper als er een schip met turf of kolen bij de loswal was gearriveerd wat de prijs per mud was. Buiten bij de kerk na de zondagsdienst, was vaak de omroeper te vinden op een kleine verhoging of steen en hij of zij verkondigde dan een aankomende raadsvergadering, of grond die ter veiling of te koop werd aangeboden, waar en wanneer dat allemaal plaats zou vinden. In den lande waren nog veel ongeletterde mensen, die op de hoogte gehouden werden door de berichten van de stadsomroepers.


STADS_47_dorpsomroeper_1915.jpg

Dorpsomroeper. Omstreeks 1915.

STADS_48_PH_STADS_SLOTEN_1988.jpg

Stadsomroeper Sloten. Foto 1988.

STADS_49_PH_STADSOMR_SLOTEN_1990.jpg

Stadsomroeper Sloten. Foto 1990.



STAD_2_50_crop.jpg

Tegel met een boek lezende man of toch een stadsomroeper? 
17e eeuw.

              Gestileerde Tekst & Uitleg op Tegels…

Verder laten wij u hier een aantal tegels met ‘boeklezers’ zien die mogelijk niets met omroepen te maken hebben. Meestal gezellig bij de herdertjes te vinden, een exemplaar van voorlezen aan kinderen, maar ook aan volwassenen die de leeskunst nog niet meester waren. We laten u zelfs een exemplaar van een leraar en leerling bij een schoolbord met tekst zien. Het voorkomen van gestileerde aangegeven –niet leesbare teksten- op tegels ter lering en overdracht aan anderen staat in deze sessie centraal. Dat heeft ons doen besluiten dat we toch ook niet om Mozes heen konden met het tonen van de Tien Geboden op de stenentafelen en laten we u ook daarvan enkele zien. Immers, ook nu kunt u daar nog steeds niet omheen, vandaar…  


STAD_25_40.jpg
STAD_25_40.jpg
STAD_35_45_crop.jpg
STAD_35_45_crop.jpg
STAD_29_TM01_20_crop.jpg
STAD_29_TM01_20_crop.jpg
STAD_11_35.jpg
STAD_11_35.jpg
STAD_27_TM01_20_crop.jpg
STAD_27_TM01_20_crop.jpg
STAD_32_20_crop.jpg
STAD_32_20_crop.jpg
STAD_30_20_crop.jpg
STAD_30_20_crop.jpg
STAD_39_50.jpg
STAD_39_50.jpg
STAD_40_MOZES_MET_TAFELEN_50.jpg
STAD_40_MOZES_MET_TAFELEN_50.jpg
STAD_41_53_crop.jpg
STAD_41_53_crop.jpg
STAD_42_45.jpg
STAD_42_45.jpg
STAD_43_55.jpg
STAD_43_55.jpg
STAD_8_50_crop.jpg
STAD_8_50_crop.jpg

Nederlandse Stadsomroepers Nu…

Nederland telde in 1907 nog 437 stadsomroepers. Bijna was het beroep uitgestorven, naar Nederland zou Nederland niet zijn als de stemmen niet weer opnieuw verheven werden… Want ook nu zijn er in Nederland al ca 26 stads- en dorpsomroepers actief die zelfs in Zwolle een eigen stadsomroepersmuseum hebben waar attributen als bellen en kostuums getoond worden. Zij hebben zich aangesloten bij het omroepergilde: “Eerste Vereniging Stads- en Dorps Omroepers Nederland” De vereniging heeft zich tot doel gesteld om het ouderwetse ambacht van het omroepen uit te dragen en te promoten opdat het niet verloren gaat. Zo is In Appingedam een stadsomroeper aangesteld door de lokale VVV. Ook in Winschoten, Meppel, Ootmarsum en Ravenstein is een stadsomroeper in de binnenstad actief en Ravenstein heeft zelfs een lokale krant genaamd “de Omroeper.” In Zwolle is een stadsomroeper officieel benoemd door de burgemeester. Ook Alphen aan de Maas, Ede, Dordrecht en Bolsward hebben hun eigen stadsomroepers. In Domburg liep in de zomer nog een dorpsomroeper rond die activiteiten voor de toeristen aankondigde.

 

Antieke tegels met stadsomroepers, hun verhaal is hier een beetje het onze geworden ter ondersteuning van de tegels waar zij op staan afgebeeld. Dat die historische beroepsgroep niet vergeten mag worden. Vertel het uw kinderen en kleinkinderen, laten zij even hun iPod wegleggen en naar u luisteren, want;             Hoort… & Zegt het Voort!

Stads_46_Meppel_2007_50.jpg

Stadsomroeper Meppel. Foto 2007.