Goudse tegelproductie  van spijkertegels bij De SWAEN

Spijkervogels op antieke tegels , 17e eeuw, vervaardigd in Gouda

Goudse spijkertegels met vogels behoren tot de meest begeerde tegels. Ze zijn daarmee verantwoordelijk voor een deel van de roem van de vroeg 17e eeuwse Goudse tegelbakkerij van Willem Verswaen, genaamd de Swaen. Over de herkomst en zeldzaamheid van spijkertegels doen hardnekkige geruchten de ronde. Een ding is wel duidelijk: er is maar een beperkte productie van spijkervogels geweest. Het aantal bewaard gebleven spijkertegels wat aanwezig moet zijn in Musea, de antiekwereld en bij verzamelaars  kan geschat worden op een kleine 250 stuks.

 

 

tegel_spijkervogel2_50.jpg
tegel_spijkervogel1_50.jpg

Twee spijkervogels geschilderd uit een en dezelfde spons. Mooi komt hier tot uiting de 
totaal verschillende en gefantaseerde kleurinvulling van de vogels welke binnen de tegelwereld 
bekend staan als koolmezen. De SWAEN Gouda. 1e helft 17e eeuw. Coll. J. Holtkamp.

 

tegelvogels_Spijkertegels_Gouda_De_Swaen.jpg

Veld van negen spijkertegels. 17e eeuw. Museum Catharinagasthuis Gouda. De voorstellingen ervan komen maar weinig voor.
Dit komt omdat men wellicht de eerste keus heeft gehad bij de aankoop uit een partij Goudse spijkertegels. Het is nog steeds
niet duidelijk waar de tegels precies vandaan kwamen toen ze zijn aangekocht.

  

Het specifieke kenmerk van de spijkertegel is een vogel in kleur welke zit op een spijker. Vrijwel alle  (echte) spijkertegels zijn vervaardigd in de Goudse tegelbakkerij De Swaen van Willem Verswaen  in de eerste helft van de 17e eeuw. Je vraagt je trouwens af hoe het mogelijk is dat het Goudse plateel- en tegel bedrijf De Swaen  naast de 'wat meer gewone' polychrome Goudse bloem- en vogeltegels zulke fraai exact naar de natuur geschilderde vogels heeft kunnen maken met voorstellingen van o.a. koolmezen en papegaaien. Naar we inmiddels weten komen gekleurde tegels met vogels op spijkers eveneens uit de productielijn van de uiterst fraaie 17e eeuwse tegeltableaus  met onder meer hanen en tableaus geschilderd naar de kartons van de ramen van de Sint Janskerk in Gouda.

 

spijkertegels4-spijkervogelslameris-50.jpg
spijkertegels4-spijkervogelslameris-50.jpg
spijkervogel1.jpg
spijkervogel1.jpg
spijkervogel2.jpg
spijkervogel2.jpg
spijkertegels3-zeeuwsveilinghuis1-2003-50.jpg
spijkertegels3-zeeuwsveilinghuis1-2003-50.jpg
spijkertegels2-zeeuwsveilinghuis2-2003-50.jpg
spijkertegels2-zeeuwsveilinghuis2-2003-50.jpg
tegel_spijkertegel_0614-1_75.jpg
tegel_spijkertegel_0614-1_75.jpg
tegel_spijkervogel_koolmees.jpg
tegel_spijkervogel_koolmees.jpg
spijkervogel_50.jpg
spijkervogel_50.jpg
tegel_SPIJKERvogel2_crop.jpg
tegel_SPIJKERvogel2_crop.jpg
spijkervogel_HB_009_20_crop.jpg
spijkervogel_HB_009_20_crop.jpg
spijkervogel_specht-koolmees_60.jpg
spijkervogel_specht-koolmees_60.jpg
spijkervogel3.jpg
spijkervogel3.jpg
tegel_spijkertegel_0615-1_75.jpg
tegel_spijkertegel_0615-1_75.jpg
spijkertegel-specht_leerink_crop.jpg
spijkertegel-specht_leerink_crop.jpg
tegel_SPIJKERvogel_crop.jpg
tegel_SPIJKERvogel_crop.jpg
tegel_SPIJKERvogel1_crop.jpg
tegel_SPIJKERvogel1_crop.jpg
spijkertegels5-spijkertegelboymans-60.jpg
spijkertegels5-spijkertegelboymans-60.jpg
tegelspijkervogelHBMIMG_8722crop.jpg
tegelspijkervogelHBMIMG_8722crop.jpg
tegelspijkervogelHBMIMG_8724crop.jpg
tegelspijkervogelHBMIMG_8724crop.jpg

 

Opletten: er bestaan ook valse spijkervogels

 Kreeg van een (deskundige) lezer een reactie dat een van de spijkertegels die ik recent plaatste vals is. Het gaat hier om wat we in de wereld van de tegelliefhebbers een nepper noemen. Gekleurde vogels op een spijker geschilderd behoren tot de meest zeldzame tegels en voor veel verzamelaars is het dan ook een droom om zo'n tegel in de verzameling te hebben. Het aanschaffen van een spijkertegel loopt flink in de papieren. Maar pas op want er bestaan ook valse exemplaren zoals hier onder staand is te zien.

 

tegel_spijkervogel3_75.jpg
spijkertegels2-zeeuwsveilinghuis2-2003-50-1.jpg

Links een prachtige geschilderde spijkervogel met de afbeelding van een papegaai. Maar de tegel is wel recentelijk gemaakt. De gaatjes in de hoeken zijn wel erg groot uitgevallen. Ter vergelijking rechts een 
spijkervogel met dezelfde voorstelling die wel door de SWAEN in de 17e eeuw is vervaardigd.

 

tegel_nepper_spijkertegel.jpg
tegel_SPIJKERvogel1_crop-1.jpg

Een 2-tal spijkervogels met precies dezelfde voorstelling waarvan het linkerexemplaar vals is.

 


neppers-spijkertegel-leerink_001-60-2.jpg

17e eeuwse spijkertegels uit Gouda uit de collectie F. Leerink. De tegel heeft aan de glazuuroppervlakte veel haarlijntjes.

neppers-papegaai1-blankzonderhaarlijnen-1.jpg

Wat is er in de loop der jaren met deze rechtertegel gebeurd? Het gaat om precies dezelfde spijkertegel uit Gouda als links staat afgebeeld. Let op de beschadigingen op de randen. 
Die zijn precies gelijk. De tegel is en blijft echt. Zeer opvallend is dat er geen haarlijnen meer op deze tegel aanwezig zijn. Hoe dat komt, geen idee, maar het is wel opmerkelijk. N.B. Beide tegels zijn gescand van foto's. Dat is ook wellicht oorzaak van de verschillen in kleurstelling. Maar het volledig ontbreken van de haarlijnen op de rechts staande tegel blijft curieus. Om het nog anders uit te drukken "Er klopt geen barst (meer) van".


neppers-spijkervogel-FL-21dec07-60-1.jpg

Tegel met vogel op spijker. Naar een 17e eeuwse voorstelling van een spijkertegel maar de kleuren komen niet erg over een. Tegel is bewust vervalst. Geschilderd op een oud witje van 12 mm dik en daarna gebakken???

nepper-spijkertegel-leerink-60-1.jpg

Deze spijkertegel met vogel is onvervalst 17e eeuws, gemaakt bij De Swaen in Gouda. Afkomstig uit de Collectie  F. Leerink

neppers-spijkertegels--1.jpg

Blokje van vier vogels op een spijker. Naar een 17e eeuwse voorstelling van een spijkertegel maar de kleuren komen niet erg overeen. 
Tegels zijn bewust vervalst. Geschilderd op oude witjes en daarna gebakken???

Produktieaantallen van spijkertegels

Een globale inventarisatie die is uitgevoerd voor het uitbrengen van een catalogus over Gouds plateel en Goudse tegels (Boekje: De Swaen-Geschiedenis en Productie van een Goudse Plateelbakkerij uit de zeventiende eeuw ISBN 90-806354-3-X) bracht al ruim 130 spijkertegels aan het licht bestaande uit 24 verschillende voorstellingen. Vooral koolmezen en papegaaien zijn afgebeeld.
Maar voorlopig nemen we aan  dat er een groter aantal Goudse spijkertegels  en ook een groter aantal voorstellingen dan 24  zal  zijn vervaardigd. Het succes van de Goudse spijkertegel viel blijkbaar ook op bij andere tegelfabrikanten. Dus ging men in navolging van het Goudse succes, ook bij andere tegelfabrieken spijkervogels maken. 

Onderstaand worden er een paar  voorbeelden van getoond, maar er zijn ongetwijfeld nog veel meer exemplaren, die niet onder de noemer van specifiek Gouds gerekend kunnen worden. In de loop der jaren ben ik al een aantal exemplaren tegengekomen die niet te rekenen zijn tot Gouds.

 

Spijkertegel niet Gouds

spijkertegels1-roofvogelopeenspijker-blauw-geenhoek-1700-verkleind.jpg
spijkervogel11-pseudoSMGblauw-30.jpg
spijkervogel10-pseudoldentkleur-30.jpg
spijkertegel6-krameramsterdam-75.jpg

Een 4-tal niet Goudse spijkervogels. 17e eeuw.