Goudse Barok en Elisabeth kleipijpen


HET BEGIN:  Vroege kleipijpjes uit de periode 1590-1615

barokpijpjes21-DSCN5945-15.jpg
barokpijpjes22-DSCN5946-15.jpg

Overzicht van vroeg 17e eeuwse kleipijpjes, waaronder een aantal van de 1e generatie van omstreeks 1610, die als  bodemvondst in verschillende graslandpolders rondom Gouda zijn aangetroffen


 De Goudse pijpengeschiedenis begint in 1617 maar het is hoogstwaarschijnlijk, dat ook al voor die tijd kleipijpen  in Gouda werden gemaakt. In mijn verzameling heb ik een aantal zeer vroege pijpenkoppen welke  van voor 1617 gedateerd kunnen worden. Onderstaande kleipijpen zijn in de loop der jaren gevonden in  graslandpolders rondom de Stad Gouda. Wat opvalt is dat dit type kleipijpjes regelmatig in en rond Gouda gevonden worden. 

Op de steel van de twee onderstaande kleipijpen staan gestempelde merken. De manier waarop dat is uitgevoerd is zeldzaam. 

pijpenkop4-5-17e-5-40.jpg
pijpenkop4-4-17e-4-20.jpg
pijpenkop4-6-17e-3-60.jpg
pijpenkop4-2-17e-1-20.jpg
pijpenkop4-3-17e-2-20.jpg

Op de steel staat een merk ingestempeld. Datering: ca. 1600-1610


Een paar honderd van die vroege kleipijpen zijn als bodemvondst gevonden in de polder Bloemendaal nabij Waddinxveen. Wat hoogst opmerkelijk was, soms werden ze gevonden tezamen met stortafval van barokpijpjes en andere vroeg 17e eeuwse kleipijpen gemaakt door Goudse pijpenmakers. Onderstaande pijpenkopjes zijn vervaardigd tussen 1600 en 1615. Twee pijpenkopjes hebben een soort van hielmerk. Bekend is dat Engelse pijpenmakers al rond het einde van de 16e eeuw begonnen waren om in de Nederlanden kleipijpen te vervaardigen. Misschien gebeurde dat ook al in Gouda. Nader onderzoek zal dat moeten bevestigen.

bodemvondsten10-pijpenkop-1600-methielmerk.jpg
bodemvondsten11-pijpenkop-1600-methielmerk1.jpg
bodemvondsten4-pijpenkop1-2x-zeervroeg1610.jpg
bodemvondsten7-pijpenkop2-2x-zeervroeg1610.jpg
bodemvondsten9-pijpenkop3-2x-zeervroeg1610-hielmerk.jpg
bodemvondsten5-pijpenkop-2x-zeervroeg1610.jpg
bodemvondsten6-pijpenkop1-3x-zeervroeg1610.jpg
bodemvondsten8-pijpenkop2-3x-zeervroeg1610.jpg

Verschillende van de vroege kleipijpjes hebben een hielmerk. Twee voorbeelden er van zijn een vierkant kruis en een soort van ster.


Het onderstaande pijpenkopje is vervaardigd omstreeks begin 17e eeuw. Bodemvondst Polder Bloemendaal te Waddinxveen.De pijpenkop is rondom versierd met kleine rondjes die zijn ingedrukt in de nog vochtige pijpenklei. Als hielmerk is ook een rondje geplaatst zoals die ook op de ketel zijn ingedrukt. Dat het hier om een vroeg product moet gaan wordt bevestigd door de ruime diameter van het rookkanaal in de steel, goed te zien op de foto rechts. Frappant is dat de rondjes exact dezelfde diameter hebben als de doorsnede van het rookkanaal. Dit kan betekenen dat de rondjes zijn aangebracht met de punt van de wijer, waarbij de vraag zich voordoet of de wijer dan wellicht een hol en puntig voorwerp was.

bewerktepijp1-DSCN5836-20.jpg
bewerktepijp2-DSCN5837-20.jpg
bewerktepijp3-DSCN5838-20.jpg
bewerktepijp4-DSCN5839-20.jpg

Barokpijpjes

In de loop der jaren zijn in graslandpolders dicht in de buurt van de stad  Gouda verschillende stortplaatsen van 17e eeuws pijpenafval  aangetroffen. Op die stortplaatsen werden  tussen de grote aantallen onbewerkte kleipijpjes ook een flink aantal pijpenkoppen aangetroffen, die bij verzamelaars bekend staan als barokpijpjes. Alles bij elkaar ging het om de vondst van een paar honderd barokpijpjes, die in diverse typen zijn uitgevoerd. Onder de vondsten ook een aantal zogenaamde Elisabethpijpjes. Sommige barokpijpjes zelfs met gebakken glazuur aan de pijpenkop, hetgeen bewijst dat het om pottenbakkersafval moet gaan. Het kan dan ook niet anders zijn, dat Gouda in de 17e eeuw een belangrijke productieplaats  was waar barokpijpjes werden gemaakt.   Onderstaand een fotografische impressie van wat er aan verscheidenheid en typen van barokpijpjes is gevonden.  


kleipijpfrederikhendrikHvdBIMG_474720crop.jpg
kleipijpfrederikhendrikHvdBIMG_474825crop.jpg
pijpenkop-frederikhendrik1-FM20nov05-verkleind-1.jpg
pijpenkop-frederikhendrik2-FM20nov05-verkleind-1.jpg

Kleipijp ORANJEpijp met de voorstelling van portretten van Amalia van Solms (links) en Frederik Hendrik( rechts). Kleipijp is waarschijnlijk 
uitgebracht bij hun huwelijk. Omstreeks 1625. Bodemvondsten Reeuwijk in een pijpenstort van barokpijpjes.



kleipijplichtiussteelIMG_493620crop.jpg
kleipijplichtiussteelIMG_493720crop.jpg

Fraai stuk bewerkt  baroksteel van ca. 5 cm met tekst aan weerszijde welke luidt: LICHTIVS en ANNO 1632.
Bodemvondst omgeving Gouda.



barokpijpjes13-DSCN5936-10.jpg
barokpijpjes14-DSCN5937-10.jpg
barokpijpjes12-DSCN5934-10-1.jpg

Barokpijpjes uit het begin van de 17e eeuw met aan beide kanten de afbeelding van een franse lelie. 
Op een van de pijpjes zit aan de ketelrand groene glazuur.


barokpijpjes23-DSCN5947-10.jpg
barokpijpjes24-DSCN5949-10.jpg
barokpijpjes25-DSCN5954-10.jpg
L56kleipijpbarokIMG_468717crop.jpg
L56kleipijpbarokIMG_468615crop.jpg
L56kleipijpbarokIMG_468820crop-1.jpg
L56kleipijpbarokIMG_469020crop-1.jpg

Nog een paar vroege typen van barokpijpjes met franse lelies en tudorrroosjes aan beide kanten op de ketel. De vroeg 17e eeuwse pijpenkoppen aan de rechterzijde hebben alle vijf een vergrootte hiel met een de hielmerken tudorroos en Franse lelie erop afgebeeld.


barokpijpjes26-DSCN5955-15.jpg
barokpijpjes27-DSCN5956-15.jpg
barokpijpjes28-DSCN5958-15.jpg

Een paar hielmerken die op de vroeg 17e eeuwse pijpenkoppen met vergrootte hiel staan.
Linker foto: hielmerk gekroonde LB of IB. Middelste foto: hielmerk gekroonde tudorroos. Rechter foto: hielmerk ?? Geen idee over de voorstelling. Wie het weet mag het zeggen.


barokpijpjes15-DSCN5938-10.jpg
barokpijpjes16-DSCN5939-10.jpg
barokpijpjes18-DSCN5940-10.jpg
barokpijpjes19-DSCN5941-10.jpg
barokpijpjes20-DSCN5944-10.jpg
barokpijpjes17-DSCN5943-10.jpg

 

 

Een 4-tal barokpijpjes, iets andere uitgevoerd dan die van hierboven. Aan beide kanten de afbeelding van een franse lelie gecombineerd met een tudorroos. Deze pijpjes dateren uit het midden van de 17e eeuw. Ze hebben ook al een iets grotere ketel t.o.v. de vroege typen.



barokpijpjes29-DSCN5951-15.jpg
barokpijpjes30-DSCN5952-15.jpg
barokpijpjes31-DSCN5953-15.jpg

Vroeg 17e eeuws pijpenkoppen met glazuurresten op de ketel. Als hielmerk heeft een van de pijpenkoppen het merk gekroonde tudorroos. Aangetroffen in een pijpenstort in de polder Bloemendaal bij Waddinxveen met afval van vroeg 17e eeuwse kleipijpen waaronder ook fraai bewerkte barokpijpjes.



PR4kleipijpbarokIMG_477215crop.jpg
PR4kleipijpbarokIMG_477315crop.jpg
PR4kleipijpbarokIMG_477415crop.jpg

Barokpijpje. Met bladeren rondom de ketel en een bewerkt stukje steel met granaatappeltjes. Omstreeks 1630. Bodemvondst omgeving Gouda



PR4kleipijpbarokIMG_477520crop.jpg
PR4kleipijpbarokIMG_477620crop.jpg
PR4kleipijpbarokIMG_477720crop.jpg

Barokpijpje. Met appeltjes van oranje , eikeltjes en gestyleerde takjes. Omstreeks 1630.  Afkomstig van stortplaats Goudse pijpenfabriek. Bodemvondst omgeving Gouda.



PR4kleipijpbarokIMG_477820crop.jpg
PR4kleipijpbarokIMG_477920crop.jpg
PR4kleipijpbarokIMG_478015crop.jpg

Barokpijpjes. Met bladeren rondom de ketel en een bewerkte steel. Omstreeks 1630. Bodemvondst omgeving Gouda



PR4kleipijpbarokIMG_478115crop.jpg
PR4kleipijpbarokIMG_478215crop.jpg
PR4kleipijpbarokIMG_478315crop.jpg

Barokpijpje. Met bladeren rondom de ketel, aan twee kanten op de ketel de letter A, en een bewerkte steel. Omstreeks 1630.
Bodemvondst omgeving Gouda



PR4-8_kleipijp_barok_hielmerk_DA_DSC06446_15_crop.jpg
PR4-8_kleipijp_barok_hielmerk_DA_DSC06447_20_crop.jpg

Barokpijpje. Met druiventrossen en Franse lelieversiering. Omstreeks 1630. Als hielmerk het initiaal DA. Afkomstig van stortplaats Goudse pijpenfabriek. Bodemvondst omgeving Gouda polder Bloemendaal bij Waddinxveen.



PR5-22IPR5-22MG_468320crop-2.jpg
PR5-22IMG_468420crop-1.jpg

Barokpijpje. Met druiventrossen. Omstreeks 1630.   Met stukje bewerkte steel. Afkomstig van stortplaats Goudse pijpenfabriek.
Bodemvondst omgeving Gouda polder Bloemendaal bij Waddinxveen.



barokpijpje10-DSCN5846-20.jpg

Vroeg 17e eeuwse barokpijpje met groene glazuurrestanten aangebakken aan de ketelrand. Bodemvondst polder Bloemendaal.

barokpijpje11-DSCN5848-20.jpg

Vroeg 17e eeuwse barokpijpje met geel-bruine glazuur aangebakken aan de ketelrand. Bodemvondst polder Bloemendaal.


barokpijpje3-DSCN5832-13.jpg
barokpijpje2-DSCN5830-13.jpg
barokpijpje1-DSCN5829-13.jpg

Vroeg 17e eeuws barokpijpje met aan weerszijden bladversiering op de ketel en granaatappeltjes aan het begin van de steel. Aangetroffen in een pijpenstort in de polder Bloemendaal bij Waddinxveen. Meerdere exemplaren van dit type zijn aangetroffen als stortafval.


barokpijpjes5-DSCN5833-13.jpg
barokpijpjes6-DSCN5834-13.jpg
barokpijpjes4-DSCN5835-13.jpg

Vroeg 17e eeuws uiterst zeldzame barokpijpje met aan weerszijden franse lelies en tudorroos. Aangetroffen in een pijpenstort in de polder Bloemendaal bij Waddinxveen. Meerdere exemplaren van dit type zijn aangetroffen als stortafval.



barokpijpje8-DSCN5842-10.jpg

Vroeg 17e eeuws barokpijpje met franse lelies
en tudorroos, maar van een ander type dan
de pijpenkop met franse lelies van hierboven.

barokpijpje9-DSCN5841-13.jpg


PR4kleipijpbarokIMG_478415crop.jpg
PR4kleipijpbarokIMG_478515crop.jpg
PR4kleipijpbarokIMG_478615crop.jpg

Barokpijpje. Met tudorroosjes rondom de ketel, en een bewerkt stukje steel in de vorm van een vissenbek. 1e helft 17e eeuw.
Bodemvondst omgeving Hoorn.



Elisabethpijpjes


elisabethpijp3-DSCN5818-15.jpg
elisabethpijp4-DSCN5819-15.jpg

Twee verschillende vroeg 17e eeuwse barokpijpjes.  Bij de verzamelaars staat dit type kleipijp bekend  onder de naam Elisabethpijpjes


elisabethpijp5-DSCN5822-15.jpg
elisabethpijp6-DSCN5823-15.jpg

Een groepje Elisabethpijpen, die veel op elkaar lijken, maar de pijpjes van de linker en rechter foto verschillen toch van elkaar.
De druiventrossen en granaatappeltjes op de linker en rechter foto zijn net weer anders afgebeeld.


elisabethpijp1-DSCN5824-20.jpg

Overzicht van bij Gouda op stortplaatsen  aangetroffen Elisabethpijpjes. Ze maakten onderdeel uit van een  aantal  barokpijpjes dat is gevonden.

 

 

 

Op alle gevonden Elisabethpijpjes staat als merk op de
hiel een tudorroos.

elisabethpijp2-DSCN5821-15.jpg