Kleipijpen: sigarettenpijpjes 19e eeuw

In de polder Achterwillens te Gouda zijn in de tachtiger jaren van de 20e eeuw grote hoeveelheden pijpenkoppen gevonden. Een deel van deze polder is in de 19e eeuw gebruikt als stortplaats om er huisvuil en industrieel afval te dumpen. Met name de belangrijkste Goudse pijpenfabrieken van P.J. van der Want en P. Goedewaagen hebben in dit gebied in de 19e eeuw veel pijpenafval gestort. Bij de bouw van een nieuwe woonwijk kwam veel van dat stortmateriaal aan de oppervlakte. Tussen de duizenden pijpenkoppen die werden aangetroffen bij graafwerkzaamheden ook een hele serie van  bewerkte sigarettenpijpjes, die aan het eind van de 19e eeuw in zwang kwamen in de tijd dat het roken van sigaretten steeds populairder werd. 


Sigarettenpijpjes met de voorstelling van Mercurius. Ca. 1880. Bodemvondst: Achterwillens Gouda
Het middelste Mercuriuskopje is met de hand ingekleurd en omstreeks 1960 gemaakt door de Goudse pijpenmaker De Jong


Sigarettenpijpje met de voorstelling van Oosterse man. Ca. 1880. Bodemvondst: Achterwillens Gouda
Hielmerk: gekroonde WI (P. Goedewaagen)


Sigaretten-reclamepijpje met op de ketel de tekst: Café Rest  De Harmonie Markt De Waag Gouda.  Ca. 1880
Bodemvondst: Achterwillens Gouda
Pijpenmaker: P.J. van der Want te Gouda

Sigarenpijp (recht model). Ca. 1880
Bodemvondst: Achterwillens Gouda

Sigarettenpijpje met de voorstelling van Koning Willem III 
Ca. 1880. Bodemvondst: Achterwillens Gouda


Sigarettenpijpje in de vorm van een hoorn met een reiger of ooievaar erop in het rood. Ca. 1880.
Bodemvondst: Achterwillens Gouda

Sigarettenpijpje in de vorm van een hoorn met een reiger of ooievaar erop in het zwart. Ca. 1880.
Bodemvondst: Achterwillens Gouda

Sigarettenpijpje in de vorm van een 
hoorn met een marter. Ca. 1880.
Bodemvondst: Achterwillens Gouda


De Goudse pijpenmakers deden veel moeite om in een moeilijke tijd, waarin veel mensen de overstap maakten naar het roken van sigaretten en sigaren alsnog een graantje  mee te pikken door het vervaardigen van sigarettenpijpjes (ze werden gebruikt als hulpstuk waar je dan je sigaret of sigaar in kon steken).


Sigarettenpijpje van een man met baard.
Ca. 1880. Bodemvondst: Achterwillens Gouda

Sigarettenpijpje in de vorm van een 
hoorn met een konijn. Ca. 1880. Bodemvondst: Achterwillens Gouda


Sigarettenpijpje bewerkt met aan de steel een hondenkopje. Ca. 1880.
Bodemvondst: Achterwillens Gouda

Sigarettenpijpjes van een man met snor en sikje in wit en rood. Ca. 1880.
Bodemvondst: Achterwillens Gouda


Sigarettenpijpjes in de vorm van een hoorn met de gelaarsde kat, in de kleuren wit, rood en zwart.  Ca. 1880.
Bodemvondst: Achterwillens Gouda

Op de steel staat als (volledige) tekst: landbouwtentoonstelling 1909. Bodemvondst: Achterwillens Gouda

Sigarettenpijpjes in de vorm van een hoorn met een leeuw.
Ca. 1880. Bodemvondst: Achterwillens Gouda

Konijn op de steel.
Dit sigarettenpijpje betreft 
Goudse Productie maar is later vrijwel zeker in Friesland geglazuurd. Het gaat hier om een imitatie van Friese kerfsnede.


Drie verschillende sigarettenpijpjes met stoomtreinen.
Ca. 1880. Bodemvondst: Achterwillens Gouda

Drie sigarettenpijpjes in de vorm van een hoorn met een 
paard op de steel. Ca. 1880. Bodemvondst: Achterwillens Gouda

Lange sigarettenpijp in de vorm van een zwijnenkop
Ca. 1860. Bodemvondst: Drapiersteeg Gouda. Productie van B. van der Maas. Deze pijp had een steel van >30 cm.


Sigarettenpijpje in de vorm van een hoorn met een kip. Ca. 1880. Bodemvondst: Achterwillens Gouda

Sigarettenpijpje van een man met baard 
in rood. Ca. 1880. Bodemvondst: Achterwillens Gouda

Sigarettenpijpje van een man met baard 
(zelfde als links). Ca. 1880. Bodemvondst: Achterwillens Gouda


Drie sigarettenpijpjes in de vorm van een Romeinse soldaat. Ca. 1880. Bodemvondst: Achterwillens Gouda. 

Boven en onder: Bruin geglazuurd sigarettenpijpje in de 
vorm van een bokkenkop.
Ca. 1880 Productieplaats:


Sigarettenpijpje van een man met sik en snor.
Ca. 1880. Bodemvondst: Achterwillens Gouda


CLEOPATRA ALS SIGARETTENPIJPJE

De Goudse pijpenmakers moesten in de 19e eeuw wel tot het uiterste gaan om het pijprokende publiek te kunnen binden om toch maar hun producten te kopen. Naast de bekende Goudse lange kleipijpen, waar Gouda een paar eeuwen om bekend heeft gestaan als kwaliteitsproduct, ging men (noodgedwongen) in de Goudse pijpenfabrieken er toe over om steeds meer figurale pijpen te produceren. Omdat de sigaret meer en meer de kleipijp aan het vervangen was, maakte men nu ook sigarettenpijpjes. Een korte kleipijp waar men zijn sigaret in kon steken.

Bodemvondst: polder Achterwillens Gouda

Bodemvondst: polder Bloemendaal Gouda


De voorstelling van het laat 19e eeuwse pijpenkopje betreft Cleopatra, die leefde omstreeks het begin van onze jaarwisseling (Januari 69 voor Christus tot augustus 30 voor Christus). Zij is  koningin van het oude Egypte geweest. Cleopatra was verreweg de bekendste van de vele gelijknamige Egyptische vorstinnen en wordt gewoonlijk kortweg als Cleopatra aangeduid. Als mede-heerser over Egypte overleefde Cleopatra een staatsgreep die werd uitgedokterd door de hovelingen van haar broer. Ze ging vervolgens een verhouding aan met de Romeinse keizer Julius Caesar, waardoor ze haar greep op de troon kon verstevigen. Na de moord op Caesar verbond ze zich aan Marcus Antonius, bij wie zij een tweeling kreeg. Later trouwde zij met Marcus Antonius en baarde nog een zoon. Alles bij elkaar had Cleopatra vier kinderen, drie bij Antonius en een bij Caesar. Nadat Antonius rivaal en Caesars wettelijke opvolger, Gaius Julius Caesar Octavius, zich vanuit Rome tegen Egypte keerde, benam Cleopatra zich van het leven. Haar nalatenschap overleeft in de vorm van talloze dramatiseringen van haar levensverhaal, zoals  Antonius en Cleopatra geschreven door William Shakespeare , verscheidene moderne films en het uitbrengen van een  kleipijpje met haar beeltenis.